Desde a Agrupación Cultural O Facho vos comunicamos a celebración do seguinte acto, dentro das Palestras públicas do cuarto trimestre de 2025.

O vindeiro día 28 de outubro o escritor José-María Monterroso Devesa impartirá unha palestra co título: ?APELIDOS GALEGO-PORTUGUESES NO MUNDO?

Data: 21 de outubro, martes

Hora: ás 8 do serán

Lugar: Portas Ártabras - Rúa Sinagoga 22 baixo. Cidade Vella - A Coruña

?Já temos dito que inda morto un idioma, perduraría (tal na toponímia) na onomástica dos indivíduos que integraram o povo e/ou a naçom originarias. Porque muitos dos nomes de família da Galiza formam parte, por mor da secular emigraçom que nos desangra, do acervo humano e cultural de multitude de países do mundo?.

José-María Monterroso, nado na Corunha, viveu no Uruguai dos antepassados maternos, dos 6 aos 19 anos, os primeiros 11 na cidade de Tacuarembó, cerca da fronteira brasileira, onde culminou os estudos de piano e de bacharelato, iniciando, a continuaçom, os de Direito na Universidade da República (Montevidéu). Ingressou na funçom pública (onde cumpriu 33 anos de serviços), sendo destinado sucessivamente a Madrid, Cáceres, Xixón e Corunha, onde ficou desde 1973.

Escritor, poeta, articulista e activista cultural, Monterroso destaca pelo seu labor na recuperaçom da memória histórica e na divulgaçom do património galego. Como ele mesmo lembra, ?..no meu retorno à Terra eu vinha procurando A Corunha... e podo dizer que descobrim a Galiza, a começar pola nossa fala?.

É um dos principais investigadores da genealogia galega na emigraçom, especialmente na Argentina e o Uruguai, e membro do Patronato da Cultura Galega de Montevideu. Promotor de iniciativas como os itinerários literários do cemitério de São Amaro, também desenvolveu um amplo labor na rádio, imprensa e ámbitos académicos, sempre tendendo pontes entre Galiza e o Uruguai, países que partilha como fogar.

Foi presidente da A.C. O Facho e co-fundador da AELG e da AGAL. Desde a poesia (assinada como José Devesa) foi evoluindo cara ao ensaio (passando muito fugazmente pola narrativa curta), nos últimos anos concretado à ciência genealógico-onomástica. Entre os premios recibidos cómpre sinalar os de conto, em Guimarães (1975, Associaçom Convívio), de ensaio, em Montevidéu (1986, Patronato da Cultura Galega), como animador cultural, na Corunha (1993, Associaçom de Livreiros) e pola trajectória, em Montevidéu (2004: Vieira de Prata, Patronato da Cultura Galega).

Desde a Agrupación Cultural O Facho vos comunicamos a celebración do seguinte acto, dentro das Palestras públicas do cuarto trimestre de 2025.

O vindeiro día 21 de outubro a profesora e investigadora Mª Rosario Martínez Martínez impartirá unha palestra co título: ?Sofía Casanova e o seu tempo?

Data: 21 de outubro, martes

Hora: ás 8 do serán

Lugar: Portas Ártabras - Rúa Sinagoga 22 baixo. Cidade Vella - A Coruña

Mª Rosario Martínez (Charo) é Licenciada e doutora en Filosofía e Letras pola USC, exercendo de profesora de Lingua e Literatura española no Ensino Secundario durante máis de 35 anos.

Iniciou as súas investigacións no ano 1984, cando se aprobou no claustro a proposta de pór o nome da escritora Sofía Casanova ao daquela Instituto de Ensinanza Media ?Camilo Alonso Vega? de Ferrol, no cal tiña o seu destino como Profesora numeraria de Lingua e Literatura Española. A súa tese de doutoramento, publicada en 1999, titulouse Sofía Casanova. Mito y literatura.

As publicacións de Charo son innumerábeis, sempre arredor da figura de Sofía Casanova e o seu tempo, as súas relacións, actividades, viaxes, así como a súa vida en Polonia, onde a investigadora encontra un espazo ideal para seguir a desenvolver o seu traballo.

Na palestra se abordará a azarosa vida e fecunda obra de Sofía Casanova (Culleredo-A Coruña 1861), escritora de novela e teatro, poeta e tradutora políglota, que chegou a ser proposta para o Nobel de Literatura e foi a primeira reporteira bélica española, que contou catro guerras a pé de trincheira e relatou a revolución rusa de 1917.

PARA ESCOITAR, CLIQUE DE SEGUIDO: https://archive.org/download/charo-mnez/CharoMnez.mp3

Desde a Agrupación Cultural O Facho vos comunicamos a celebración do seguinte acto, dentro das Palestras públicas do terceiro trimestre de 2025.

O vindeiro día 30 de setembro o naturalista e ornitólogo José Luis Rabuñal impartirá unha palestra co título

?50 anos de experiencias ornitolóxicas pola Costa da Morte?

Data: 30 de setembro, martes

Hora: ás 8 do serán

Lugar: Portas Ártabras - Rúa Sinagoga 22 baixo. Cidade Vella - A Coruña

José Luis Rabuñal Patiño é Licenciado en Dereito pola Universidade de Oviedo. Ingresou no corpo de Avogados do Estado en 1973 con servicio activo nas avogacías de Xixón e A Coruña ata 1976 con cese por excedencia voluntaria.

Contratado por Caixa de Aforros de Galicia ata a súa xubilación en 2009. Presidente de Honra do grupo naturalista Hábitat; socio de Honra da Sociedade Galega de Ornitoloxía; membro de Comité Ibérico de Rarezas (1988-1994) e do Comité de Rarezas de SEO(Sociedade Europea de Ornitoloxía / Birdlife) 1994-2003).

Colaborador da Fundación Eduardo Pondal de Ponteceso; colaborador do Instituto de Estudos Bergantiñáns; colaborador da Asociación Ambiental Senda Nova de Carballo; colaboracións cos concellos de Cabana de Bergantiños, así como con colexios da Costa de Morte e A Coruña.

Coautor do libro ?Territorios pajareros? (2024, Editorial Bichomalo libros). Autor de máis de 240 descricións de rarezas remitidas ao Comité Ibérico de Rarezas e ao Comité de Rarezas de SEO/Birdlife.

Encargado durante moitos anos da realización do Censo invernal de aves acuáticas e mariñas de Galicia, concretamente da zona 4 (desde Malpica de Bergantiños ata cabo Touriñán).

A conferencia de José Luis Rabuñal centrarase nas súas experiencias ornitolóxicas na Costa da Morte, en concreto nos espazos naturais do esteiro do río Anllóns e a lagoa de Traba, situada no concello de Laxe, durante máis de cincuenta anos, do ano 1976 ata hoxe.

PARA ESCOITAR, CLIQUE DE SEGUIDO OU COPIE E REPRODUZA ESTE LINK: https://archive.org/download/xose-manuel-rabunal/Xose-Manuel-Rabu%C3%B1al.mp3

Desde a Agrupación Cultural O Facho vos comunicamos a celebración do seguinte acto, dentro das Palestras públicas do segundo trimestre de 2025.

O vindeiro día 27 de Maio, o animador sociocultural, activista e escritor Francisco Ascón Belver impartirá unha palestra co título: A Coruña, 1901: un retrato a chumbo e sangue

Data: 27 de Maio, martes

Hora: ás 8 do serán

Lugar: Portas Ártabras - Rúa Sinagoga 22 baixo. Cidade Vella - A Coruña

Francisco Ascón Belver é Experto Universitario en Animación Sociocultural e a maior parte da súa vida laboral ten estado vencellada coa Educación de adultos, de persoas migrantes e de persoas con diversidade funcional. Dende hai 17 anos, fai parte do equipo da Universidade Sénior da UDC, desenvolvendo, entre outras, tarefas de internacionalización, mobilidade e innovación, como o Programa de Democratización do Coñecemento, en comarcas afastadas dos campus.

Militante desde moi novo no anarcosindicalismo, participou en diversas iniciativas para a recuperación da memoria histórica libertaria na Coruña, como a Asociación Cultural ?Idea Libre? nos anos 90 ou as Xornadas pola Recuperación da Memoria Histórica Libertaria, a principios do presente século. Na actualidade é membro da Comisión confederal de Memoria Libertaria da CGT, socio de Refuxios da Memoria e fai parte do equipo promotor da Biblioteca e Arquivo Obreiro ?Aurora? da Coruña. Administra a web memorialibertarianagaliza.org e ten publicado artigos sobre historia do movemento obreiro e as loitas populares en medios como ?Rojo y Negro? de Madrid, o semanario ?La Campana? de Pontevedra, e proximamente na revista ?Libre Pensamiento?, a nivel estatal.

Coordina tamén o Club on-line de lectura de poesía En-RED-Versad@s, creado en 2014, pero que cobrou vida propia en 2023: un espazo autoxestionado de aprendizaxe colaborativa.

Unindo o eido literario e a memoria histórica, ten sido recoñecido recentemente cun accésit no XI premio literario ?Descubrindo Oleiros? por un relato sobre a fuga do barco ?María Helena J.? desde Mera ata Francia en outubro de 1937. A Coruña, 1901: un retrato a chumbo e sangue.

Contido da palestra:

A finais de maio de 1901, a cidade da Coruña quedou paralizada por unha folga xeral que había de durar tres días, convocada polas sociedades obreiras trala morte a noite anterior, dun traballador en folga. O medo da burguesía local e as estruturas estatais ante o pulo da organización obreira, que fora quen de deter a cidade nunha noite, provocou a brutal represión que de seguido sufriron as traballadoras e traballadores e que deixou as rúas tinguidas de sangue obreira, a cidade e maila súa contorna en estado de sitio e baixo mando militar por varios meses, e o nacente movemento obreiro da cidade herculina perseguido e criminalizado cos seus responsables presos nas cadeas da cidade ou en presidios lonxe dos seus, e as sociedades obreiras suspendidas.

Case 125 anos despois de ter acontecido, o relato dos sucesos na Coruña logo da chamada ?folga dos consumeiros? permitirá achegármonos a un retrato da nosa cidade a finais do s.XIX. Unha cidade en pleno proceso de cambio cara a modernidade, e sinaladamente, ao nacemento do movemento obreiro coruñés e da organización dos traballadores e traballadoras, que logo marcarán os anos posteriores no decorrer do s.XX ata a feroz e sanguinaria masacre que comezou en xullo de 1936.

Mais a lembranza do ocorrido continúa viva hoxe grazas ás investigacións e publicacións realizadas, pero tamén grazas ao propio pobo que uns anos máis tarde levantou, por subscrición popular e a iniciativa das sociedades obreiras, o memorial que recorda no cemiterio de Santo Amaro aos traballadores e traballadoras asasinadas. Un pobo que continúa aínda hoxe lembrando cada ano que a historia, como a liberdade, é unha obra colectiva, que milleiros de mans, anónimas pero organizadas, procuran e acadan os avances con loita e esforzos compartidos, nun camiño de emancipación polo que aínda avanzan os nosos pasos.

PARA ESCOITAR, CLIQUE DE SEGUIDO: https://archive.org/download/27-de-maio-20.04/27%20de%20maio%2C%2020.04_.mp3

Desde a Agrupación Cultural O Facho vos comunicamos a celebración do seguinte acto, dentro das Palestras públicas do segundo trimestre de 2025.

O vindeiro día 13 de maio, o profesor e investigador sobre a música tradicional galega Manuel Rico Verea impartirá unha palestra co título:

Día das letras galegas 2025: A historiografía dos cancioneiros de música tradicional de Galicia

Data: 13 de maio, martes

Hora: ás 8 do serán

Lugar: Portas Ártabras - Rúa Sinagoga 22 baixo. Cidade Vella - A Coruña

Manuel Rico Verea desenvolve a súa actividade docente en Madrid, no país Vasco e, de volta a Galicia no ano 1978, implícase directamente no proceso de normalización da lingua galega na súa actividade pedagóxica e na súa actividade laboral, no Gabinete de Normalización Lingüística da Coruña. Este compromiso co proceso de normalización lévao a desenvolver unha actividade de creación, investigación e publicación de obras sobre a música tradicional e a súa aplicación pedagóxica e outras obras de lingua, de literatura e da actividade normalizadora.

Formou parte do grupo musical A Quenlla. Actualmente dirixe un taller experimental de música tradicional. Autor de diversas publicacións no ámbito musical, pola súa actividade cultural na radio e na prensa recibiu o Premio do Ministerio de Cultura á mellor labor cultural continuada no ano 1985, o Premio do Ministerio de Cultura ó mellor programa radiofónico no ano 1987 e o Premio Xunta de Galicia de xornalismo polo mellor programa musical do ano 1989 que se emitiu en Radio Nacional de España en Galicia.

Sinopse da Palestra:

O día das Letras Galegas deste ano 2025 está dedicado ás cantareiras Adolfina e Rosa de Cerceda, Asunción e Prudencia Garrido Ameixenda, mais Manuela Lema de Malpica e Xosefa Eva Castiñeira de Muxía. Seis mulleres labregas que personalizan unha homenaxe a todas e todos os informantes, cantareiras e pandereteiras que souberon gardar o legado poético e musical dos seus antepasados e transmitirllo ós colectores e ás novas xeracións que recolleron este tesouro musical e literario que Rosalía de Castro revalorizou definitivamente con Cantares Gallegos.

As recolleitas do corpus da literatura popular de Galicia comezan con frei M. Sarmiento (1695-1772), o cura de Fruime (1698-1777) e frei Xoán Sobreira Salvado (1746-1805).Non tardarán en aparecer os colectores do corpus da música tradicional: Marcial Valladares e Marcial del Adalid marcan os primeiros pasos. Despois deles virá un ronsel de colectores que forneceron o coñecemento e o rexistro das coplas e das melodías que culmina coa publicación do Cancioneiro popular galego de Dorothé Schubart e Antón Santamarina.

Esta é una recolleita planificada cun estudo sistematizado no ámbito literario e musical que marca un antes e un despois do cancioneiro de tradición oral de Galicia que corrixe a visión dun folklorismo urbano.

PARA ESCOITAR, CLIQUE DE SEGUIDO: https://archive.org/download/rico-verea/RicoVerea.mp3

Desde a Agrupación Cultural O Facho vos comunicamos a celebración do seguinte acto, dentro das Palestras públicas do segundo trimestre de 2025.

O vindeiro día 6 de maio, o escritor Rafael Lema Mouzo impartirá unha palestra co título:

Costa da Morte, un país de soños e naufraxios

Data: 6 de maio, martes

Hora: ás 8 do serán

Lugar: Portas Ártabras - Rúa Sinagoga 22 baixo. Cidade Vella - A Coruña

Rafael Lema Mouzo (Ponte do Porto - A Coruña) é escritor, comunicador e empresario. A súa obra foi traducida ao francés e italiano. Autor de 23 libros individuais e 17 colectivos. Entre eles tres obras sobre a crónica marítima coruñesa (Costa da Morte-Sueños y Naufragios ; Costa da Morte-Crónica Marítima; Catálogo de Naufragios-Costa da Morte-Galicia).

Foi premiado nos certames de poesía Espiral Maior, Ardeiro, Concello de Carral e accésit do Premio Esquío. Finalista do premio Martín Sarmiento de novela xuvenil, premio Santa Bárbara de comunicación da cámara mineira de Galicia, premio iberoamericano de investigación Premio Cacique Orinoco por un traballo sobre a frota de Martin Padilla de 1596.

Contido da Palestra

A lenda negra dos naufragadores de barcos acompaña ao exitoso topónimo Costa da Morte. O autor tratou da lenda negra en varios libros, na charla se tratará sobre a casuística e as anécdotas no campo dos sinistros no mar. A costa galega é o tramo marítimo con mais naufraxios documentados do Atlántico e do mundo, coa Costa da Morte como epicentro e de aí o levado número de accidentes. As causas dos sinistros son varias e ningunha ten que ver cos naufraxios provocados. Nin nas costas galegas nin na Costa da Morte existiu xamais unha trama organizada para o naufraxio e saqueo de barcos. Non hai un só caso documentado de naufraxio provocado desde terra polos nosos antepasados. Non confundamos a rapina de bens aparecidos na praia tras un sinistro (raqueo), con provocar co acto de causar o mesmo para a pillaxe (naufragador).

PARA ESCOITAR, CLIQUE DE SEGUIDO: https://archive.org/download/250506-135/250506_135.mp3

Desde a Agrupación Cultural O Facho vos comunicamos a celebración do seguinte acto, dentro das Palestras públicas do segundo trimestre de 2025.

O vindeiro día 22 de abril, o historiador Carlos Pereira Martínez impartirá unha palestra co título:
Luces da heterodoxia: mulleres espiritistas e teósofas en Galicia (1875-1936)

Data: 22 de abril, martes

Hora: ás 8 do serán

Lugar: Portas Ártabras - Rúa Sinagoga 22 baixo. Cidade Vella - A Coruña

Na palestra faráse un percorrido polo movemento espiritista e teosófico en Galicia, vendo a súa implantación e accións, especialmente centrado na figura das mulleres que, en casos como Isabel Peña Quintana ou Regina Goyanes Capdevila, desempeñaron un importante labor publicístico.

Carlos Pereira Martínez é Licenciado en Xeografía e Historia, especialidade Historia, pola U.N.E.D. Foi Historiador do Concello de Culleredo. É tamén poeta e artista plástico. Membro, entre outras institucións, da Sociedad Española de Estudios Medievales, da Asociación de Escritores en Lingua Galega, da Asociación Cultural Estudios Históricos de Galicia ou da Asociación de Artistas Plásticos de Galicia. Dedicado fundamentalmente á investigación histórica, ten publicado numerosos artigos en revistas especializadas e diversas obras como: Culleredo (con Xurxo Lobato) (2019), Río Alzheimer (1º premio no XXXVII Certame literario Concello de Vilalba (2013) e A Galicia heterodoxa (2010). Coa historiadora Ana Romero Masiá, ten publicado: Germinal. Centro de Estudos Sociais. Cultura obreira na Coruña, 1902-1936 (2003), O orballo da igualdade. Asociacionismo femenino progresista na Coruña (2005), Xaime Quintanilla Martínez. Vida e obra dun socialista e galeguista ao servizo da República (2011), Xaime Quintanilla Martínez, xornalista en Ferrol (2012), Crónica das orixes da Agrupación Socialista Coruñesa, 1891-1904 (colectivo Contra a amnesia) (2017) e Federico Tapia Segade. Primeiro alcalde republicano da Coruña. 1825-1891 (2024).

PARA ESCOITAR, CLIQUE DE SEGUIDO: https://archive.org/download/pereira-1/Pereira_1.mp3

image.png

Desde a Agrupación Cultural O Facho vos comunicamos a celebración do seguinte acto, dentro das Palestras públicas do primeiro trimestre de 2025.

O vindeiro día 25 de marzo, os doutores arquitectos e profesores Henrique Seoane Prado e Ángeles Santos Vázquez impartirán unha palestra co título:

O MANEXO DA AUGA NO TERRITORIO DE GALICIA

Data: 25 de marzo, martes

Hora: ás 8 do serán

Lugar: Portas Ártabras - Rúa Sinagoga 22 baixo. Cidade Vella - A Coruña

Henrique Seoane é membro do Grupo de Investigación ?CIDADE E TERRITORIO? da Universidade de A Coruña, ten publicacións de artigos, proxectos e obra realizada en libros e revistas profesionais e académicas. Na actualidade é membro do grupo responsable do? ProxectoTERRA? do Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia.

Ángeles Santos é membro do Grupo de Investigación ?SISTEMAS CONSTRUCTIVOS E REHABILITACIÓN SICOR? da Universidade de A Coruña. Participou en varios contratos, convenios e proxectos de investigación.

Ambos teñen unha ampla traxectoria de publicación de artigos, proxectos e obra realizada en libros e revistas profesionais e académicas.

"A auga, fonte de vida, é o elemento máis importarte para comprender os paisaxes culturais. A súa necesaria movilización mediante o empleo da gravedade conforma territorios mediante un sabio manexo. O ser humano foi capaz de xerar paisaxes habitables e revertir as orixinais condicións negativas naturais en positivas, planteando técnicas de xestión e de funcionamento moi próximas ó ciclo da auga e á natureza.

Estudar estas técnicas descubren as aldeas como "espazos hidráulicos" que manexan a auga do seu territorio. Ponse de relevo un sistema complexo, absolutamente medido e construido segundo a estricta disciplica da auga, xestionada en man comun. Técnicas que revelan un coñecemento riquísimo das condicións locais e dan información para o desenrolo de novas técnicas que incorporen estes sabios principios."

PARA ESCOITAR, CLIQUE DE SEGUIDO: https://archive.org/download/henrique-e-angeles/Henrique%20e%20Angeles.mp3

image.png

Desde a Agrupación Cultural O Facho vos comunicamos a celebración do seguinte acto, dentro das Palestras públicas do primeiro trimestre de 2025.

O vindeiro día 18 de marzo, a profesora e escritora Celia M. Armas García impartirá unha palestra co título:

Rosalía de Castro e as escritoras na Galiza do SXIX

Data: 18 de marzo, martes

Hora: ás 8 do serán

Lugar: Portas Ártabras - Rúa Sinagoga 22 baixo. Cidade Vella - A Coruña

Celia M. Armas García é profesora de lingua galega e literatura no ensino secundario, secretaria xeral da Mesa Pola Normalización Lingüística e secretaria comarcal de CIG-Ensino. Coautora de varios volumes de investigación sociolingüística (Sobre o racismo lingüístico) e literaria (Escrita e mulleres, No tempo de Follas Novas?) e autora de As mulleres escritoras, 1860-1870. O xenio de Rosalía.

Acompañaremos nesta palestra a Celia Armas por un percorrido pola prensa galega de mediados do Século XIX para podermos asistir á chegada das primeiras mulleres escritoras galegas á luz pública, entre as que destaca Rosalía de Castro.

CLIQUE DE SEGUIDO PARA ESCOITAR A PALESTRA: https://archive.org/download/celia-armas_202504/Celia%20Armas.mp3

Desde a Agrupación Cultural O Facho vos comunicamos a celebración do seguinte acto, dentro das Palestras públicas do primeiro trimestre de 2025.

O vindeiro dia 25 de febreiro, a escritora e académica Marilar Aleixandre impartirá unha palestra co título:

Concha Arenal: a muller afouta

Data: 25 de febreiro, martes

Hora: ás 8 do serán

Lugar: Portas Ártabras - Rúa Sinagoga 22 baixo. Cidade Vella - A Coruña

Concha (ela asinaba deste modo) Arenal foi unha das catro pensadoras galegas do XIX, cronoloxicamente Juana de Vega, Arenal, Rosalía de Castro, Emilia Pardo Bazán, moi afoutas. Levou a contraria a todos, incluídos gobernos, non temeu expresar as súas opinións. Debémoslle, como penalista, a idea do papel das prisións como ?rexeneración?, de tratar a presas e presos como persoas. Intenta poñelo en práctica na Galera da Coruña (noveleino en As malas mulleres). Feminista, defende os dereitos das mulleres, sobre todo a estudar, a acceder ao coñecemento. Ideas en contradición coa súa posición relixiosa, considerando as mulleres "moralmente mellores" que os homes e descartando profesións que dificulten o seu papel de gardiá do fogar.

Marilar Aleixandre é escritora de poemas, contos e novelas, tradutora e bióloga. Académica de número da Real Academia Galega. Socia de honra da Asociación de Escritores en Lingua Galega, en 2020 gañou o premio Blanco Amor por "As malas mulleres" e en 2022 o Premio Nacional de Narrativa.

image.png